Niech Żyje Litwa! (Tegyvuoja Lietuva!). Jednodniówka z 28 X 1939 [RARA, zajęcie Wilna]

Niech Żyje Litwa! (Tegyvuoja Lietuva!). Wilno - Vilnius. Sobota 28 października 1939 r. Jednodniówka. (na odwrocie numeracja jednodniówki na górze „Nr. 1)
Red.: Andrzej / Andrius Rondomanskis ; Druk. „Zorza” Wilno, Wileńska 15.
Jednodniówka na papierze gazetowym, w języku polskim, 2 str., format 46,9 x 32,3 cm.

Stan: złożenia (jedno w pionie i trzy w poziomie), dziurki na przecięciach złożeń, drobne wytarcia, przebarwienia, zagniecenia i pęknięcia na marginesach.

18 września 1939 roku oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do polskiego Wilna. Na mocy układu pomiędzy rządami ZSRR i Litwy, podpisanego 10 października 1939 roku, Wileńszczyzna miała zostać przyłączona do Litwy. 27 października 1939 roku oddziały litewskie wkroczyły do Wilna. Okupacja litewska Wilna zakończył się 15 czerwca 1940 roku, kiedy to Litwa została zajęta przez ZSRR.
W związku z tym wydarzeniem wydanych zostało kilka jednodniówek propagandowych w dniach 28, 29, 30, 31 października. Adres wydawniczy podawano jako wileński, ale druki mogły zostać przygotowane w Kownie i dostarczono je do Wilna, gdzie były rozprowadzane na ulicach miasta. Wśród odnotowanych w Bibliotece Jagiellońskiej jednodniówek są „Nasza Depesza” z 28 X, Witaj Litwo!(Sveika Lietuva!) z 29 X, Pogoń (Vytis) z 30 X, Braterstwo (Brolybė) z 31 X .
[Bibliografia: Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, Folia 12 Studia Historicolitteraria II (2002), Krzysztof Woźniakowski „Wileńskie jednodniówki polskojęzyczne z października 1939 r.”]
Autor, na podstawie egzemplarzy z Biblioteki Jagiellońskiej, opisuje jako pierwszą jednodniówkę druk „Nasza Depesza” [jednostronny] z 28 października, jako drugą podaje Witaj Litwo! (Sveika Lietuva! - druga chronologicznie, ale pierwszą z oznaczeniem redaktora Andrzeja Rondomanskisa), wydaną 29 października, z artykułem wstępnym zatytułowanym „Pod znakiem Pogoni”.
Nasz egzemplarz jest oznaczony jako numer 1, ma pierwszy nagłówek Witaj Litwo! Brak w nim artykułu „Pod znakiem Pogoni”, różni się więc od jednodniówki opisywanej jako Witaj Litwo!.
Najprawdopodobniej, w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej brak było tu oferowanej jednodniówki „Niech Żyje Litwa” z 28 października, więc „Nasza Depesza” została uznaną za pierwszą z jednodniówek w ramach serii 4. Zapewne „Nasza Depesza” była osobną jednodniówką, być może pierwszą chronologicznie, ale poza serią 4 jednodniówek redagowanych przez Andrzeja Rondomanskisa (Niech żyje Litwa!, Witaj Litwo!, Pogoń!, Braterstwo!).]

Rzadkość. W zbiorach polskich (wedle NUKAT, KaRo, baz Biblioteki Narodowej) odnotowywanych jest kilka egzemplarzy jednodniówek Witaj Litwo, Pogoń, Braterstwo, tu opisywana nie jest wymieniana w znanych nam bibliografiach ani w katalogach bibliotecznych.

[Edycja 3.11.2025] -już po opublikowaniu katalogu dodano 2 późniejsze jednodniówki z tej serii: Pogoń - poz. 346 i Braterstwo - poz. 347